‘Heriotzaren hiria’ erakusketa

‘Vitoria-Gasteiz: heriotzaren hiria (1835-1836)’ erakusketa ikusgai Sancho el Sabio Fundazioan. Arabako hiriburuaren historiako une ez oso ezagunean sakontzen duen erakusketa da, gerra karlistaren erdi-erdian. Urritasunak, hotzak, gerrak, goseak eta gaixotasunek jota, ‘heriotzaren hiria’ izenaz deskribatzeraino iritsi zen. Abenduaren 20ra arte izango da ikusgai.

ZAKATUMBA Jaialdiaren laugarren edizioaren markoan, Vital Fundazioaren Sancho el Sabio Fundazioak erakusketa interesgarria programatu du, Arabako hiriburuaren historiako une ez oso ezagunari buruz. 1825eko abendua eta 1836ko apirila bitartean, Gasteizek bere epealdi ilunetako bat bizi izan zuen. Gerra karlistaren erdi-erdian, tropa kopuru izugarria egon zen hirian eta negu gorri hartan, hirukoiztu egin zuten hiriaren populazioa eta oso zail egin zuten elkarbizitza. Milaka soldadu eta Europako hainbat naziotako erregimentuak elkartu ziren, baina Laguntza Legio Britainiarraren kideak izan ziren, zorigaiztoko oroitzapenak dakartzaten gertaeren protagonistak. Hasieran, poztasunez hartu zen haien egonaldia, baina amesgaizto bilakatu zen, eta gorde diren egunkari, kronika eta testigantzei esker, bizipen gogor haiek ezagutu daitezke. Urritasunak, hotzak, gerrak, goseak eta gaixotasunek jota, ‘heriotzaren hiria’ izenaz deskribatzeraino iritsi zen Gasteiz.

Erakusketak negu batera -komisarioak Gorka López de Munain eta Ander Gondra dira- hiri batera eta protagonista batzuetara hurbiltzen du historiaren fokua. Horiek guztiek agertoki handiago baten barruak dihardute, hau da gerra karlistan, baina agertoki txikiago batean bizi dira, gerran dagoen hiria kuartel handia bilakatua, setiatua. Eguneroko gatazkak ditu, elkarbizitza arazoak, intendentziakoak, elikadurakoak, e.a. eta heriotzaren presentziarekin eta konpontzeko arazo zail bilakatuta.     

Garai horretan ugari dira dokumentu idatziak, bibliografia eta mota guztietako artxiboko materialak, horietako asko Sancho el Sabio Fundazioaren fondoetakoa, hain zuzen ere. Egunkari, kronika eta testigantzei Lehenengo Gerra Karlistaren historiaren lanak gehitzen zaizkie, eta horiek erakusketan deskribatutako epealdiaren testuingurua ezartzen laguntzen dute. Esate baterako, Charles William Thompson-ek, Laguntza Legio Britainiarraren ofizialak, bere amari igortzen zizkion eskuz idatzitako gutunak aipa daitezke, gertaeren lekuko aparta baitira. 1836an, ‘Twelve months in the British Legion’ argitaratu zuen, gutun horietan bildu zituen datuetan oinarritutako lana.     

Julio César Santoyok, bere aldetik, Gasteizen izan zen Legio Britainiarrari buruzko monografia argitaratu zuen, erakusketa dokumentatzeko erabilitako fondoetan erreferentzia lana eta Joseph Augustin Chahok ‘Voyage en Navarre pendant l’insurrection des basques 1830-1835’ argitaratu zuen 1836an, kontatu diren gertaeren lan garaikidea, gerraren euskal inguruari buruzko ikuspegi hurbilaz. Azkenik, ‘Civil War in Spain: characteristic sketches of the different troops, regular and irregular, native and foreing, composing the armies of Don Carlos and Queen Isabella, also varius scenes of military operations, and costumes of the spanish peasantry’ lana azpimarratu behar da, 1837an argitaratua, eta J. W. Giles-en kolorezko grabatuen bilduma duena, eta horien artean, Laguntza Legio Britainiarraren Gasteizen sartu zeneko eszena ospetsua.  

Hala ere, dokumentazioa ugaria bada ere, ez dago ikusizko antzeko materialik, aipatutako grabatuak eta ilustrazioak izan ezik. Horregatik, gertaera haiek grafikoki berreraikitzeko, Mario Neubert marrazkigilearen laguntza izan da. Bere marrazki adierazgarriek gatazkaren dimentsio psikologikoan eta gizatiarrean sakontzea ahalbidetzen dute, gainera. 

‘Vitoria-Gasteiz: heriotzaren hiria (1835-1836)’ Sancho el Sabio Fundazioaren egoitzan (Betoñuko atea, 23. Vitoria-Gasteiz) egongo da ikusgai abenduaren 20ra arte, astelehenetik ostegunera 9:00etatik 13:30era eta 15:00etatik 18:00etara, eta ostiraletan 8:00etatik 15:00etara. Sarrera dohainik da. 

Liburutegien Eguna

Urriaren 24an, osteguna, Liburutegien Eguna dela eta Sancho el Sabio Fundazioak, Betoñoko bere egoitzan, ate irekien eguna ospatuko du bisita gidatuekin.

Bisita gidatuak eguerdiko 12etan eta arratsaldeko 16:00etan izango dira eta bertaratzen diren guztiei argitalpen bana oparituko zale. Gainera, 16:00etako bisitan, gaur egun Sancho el Sabio Fundazioan kokatuko “Itsasoko biztanleak” erakusketa, bere egilea den Iñaki Guridi argazkilariaren eskutik ezagutzeko aukera izango da.

Euskal Dokumentazio Zentroa ikusteko erreserbak 945259332 telefonoan edo e-mailez fs-inf@sanchoelsabio.eus egin daitezke.

ITSASOKO BIZTANLEAK

Argazki Erakusketa.

Orain mende bateko jantzi eta poseak dituzten Kontxako bainulariak ditugu, itsasoarekiko lotura estua zutenak, Sancho el Sabio Fundazioaren erakusketa honen protagonistak. Haiekin batera, 1975ean Donostian jaiotako Iñaki Guridi artistaren egungo argazkien bilduma bat ere eskaintzen da erakusketan.

Iñaki Guridi argazkilari eta diseinatzaile donostiarrak bainulariei zenbait argazki egin zizkien, hotzari eta Kontxako olatuei aurre egiteko ahaleginetan, eta argazki ikusgarri horiek jarriko dira ikusgai, Fundazioaren argazki-artxibo zabaletik ateratako argazki hautatu batzuekin batera.

Erakusketak aukera bikaina ematen digu katalogatutako 90.000 argazkietako batzuk ikusteko, zehazkiago, Kontxako bisitariei egindako argazkiak. Artxiboaren zati bat ikusteko aukera ezin hobea da, beraz. Egun hauetan Fundazioaren aretoan elkarrekin ikusiko ditugu, batetik XX. mendearen hasierako udatiarrak, garai hartako jantziekin, eta bestetik, XXI. mendeko igerilariak, guztiak ere badiaren esparru konparaezinean, bertako hondartza ospetsua dotorezia eta modaren ikurra izan delarik 1845ean Isabel II.ak bisitatu zuenez geroztik.

Kontxako hondartzako itsas urak, garai batean jada osasunarentzat onuragarritzat jo zirenak, terapia-iturri dira, gaur egun ere, hainbat bainulari ausartentzat. Urte osoan egunero murgiltzen dira ozeanoaren zaleak Kontxako hondartzan, itsasoarekin bat eginez. Eguneroko hitzordu hori tradizio bihurtu da jada, eta Guridiren kamerak zuri-beltzean jaso nahi izan du, hain zuzen ere urtarrileko egun batean, bost graduko tenperaturarekin. Neguko itsaso bete-betean, bainulariak Kontxako ur izoztuetan murgiltzen dira, erronka hori ongizate-zeremonia bihurturik, bilduma osatzen duten 10 argazkietan maisuki irudikatuz. Erretratuak xehetasun guztiekin zaindu dira, igerilari ausarten aurpegietan islatutako sentsazio bizi hori transmititzeko. Beste argazki batzuek, berriz, bainularien nabigazio-esparrua irudikatzen dute, hau da, olatu zuri apartsuak, eta azken argazki batek badia erakusten digu, arkupeetatik itsaso barrura doan irudi bat erakutsiz ikusleari interpretazioarekin amets egiteko gonbitea eginez.

Teknologia digitalez egindako argazkiak dira, baina testurak irudi analogikoak dakarzkigu gogora, Hahnemuhle paper gaineko Gicleé tratamendua erabili delako. Argazkilarien irudiekin kontrastea eginez, antzinako irudiak, Donostiako uda-giroko eguzki eta hondartzako egunen oroigarri, Fundazioaren artxiboetatik erakusketarako atera direnak.

ITSASOKO BIZTANLEAK erakusketa Donostiako arteko galeriarekin elkarlanean eraman da aurrera, eta liburu batekin batera aurkeztu da, non bainularien argazkiak 2018an Literaturako Euskadi Saria irabazi zuen Karmelo C. Iribarrenek itsasoari eskainitako poemekin uztartu diren. Itsasoko biztanleak izenburua daraman liburuaren 85 ale argitaratu dira, eta edizioa ongi zaindu da: azalean, Kontxaren koordenatu geografikoak, irudiak hartu ziren eguneko data eta 5º notazioa ageri dira, azken hori, bainulariak olatuei aurre egiteko murgildu zireneko tenperaturaren adierazgarri.

Iñaki Guridi (Donostia, 1975) argazkilaria eta web diseinuan espezializatutako diseinatzaile grafikoa da. Gaur egun argazkilaritza proiektu berrien prestakuntzan murgilduta dago, bere diseinatzaile lanarekin jarraitzen duen bitartean.

Exposición fotográfica “El románico revelado” de Federico Baraibar y Lorenzo Elorza

La Fundación Sancho el Sabio acoge la exposición “El románico revelado. La colección fotográfica de Federico Baraibar y Lorenzo Elorza”, una muestra que dará a conocer un hermoso y desconocido álbum de imágenes del románico alavés. Se podrá visitar desde el 30 de mayo hasta el 1 de septiembre.

 

Puesta en marcha por la Sociedad Landazuri, la Fundación Vital, la Fundación Sancho el Sabio y el colectivo Álava Medieval, “El románico revelado” permitirá al público descubrir un trabajo depositado con orgullo por el propio Federico Baraibar en 1912 en la madrileña Academia de Bellas Artes de San Fernando. A través de este trabajo pionero de registro fotográfico del patrimonio se podrá conocer el espíritu que guiaba a sus artífices, ahondando además en el excursionismo científico de principios del siglo XX y en el asombroso redescubrimiento del legado románico de nuestro territorio histórico.

Este proyecto, que se podrá visitar en la sede de la Fundación Sancho el Sabio entre el 30 de mayo y el 1 de septiembre, cuenta además con diversos colaboradores, especialistas en distintos campos, que han permitido analizar y contextualizar estas fotografías desde diferentes puntos de vista. Javier Soto Madrazo y Raquel Esteban se han encargado de contextualizar la parte técnica del medio fotográfico en el que dejaron su testimonio estos pioneros de la fotografía en Álava. El historiador Carlos Ortiz de Urbina ha sido el responsable de sacar a la luz los aspectos más desconocidos de la biografía de Federico Baraibar y Lorenzo Elorza, autores de esta colección de imágenes y protagonistas del redescubrimiento del románico alavés.

Además, Gorka López de Munain, Ander Gondra e Isabel Mellén, del equipo de Álava Medieval, se han encargado del contenido de estas imágenes y su valor para conocer la evolución de los templos alaveses durante el siglo XX, muchos de ellos tristemente desaparecidos en la actualidad.

La Fundación Vital está involucrada en esta muestra de diversas formas. Por un lado, el proyecto ha recibido ayudas económicas en dos convocatorias de la Fundación Vital, y por otro la Fundación Sancho el Sabio acoge la exposición y aporta fondos bibliográficos tanto sobre Federico Baraibar como sobre el románico alavés.

Junto a la muestra, en la Fundación Sancho el Sabio habrá diferentes actividades y publicaciones que ayudarán a los visitantes a sumergirse en el mundo de los primeros descubridores del románico alavés. Concretamente, habrá tres conferencias en “Vital Fundazioa Kulturunea” (La Paz 5, 1ª planta de Dendaraba) protagonizadas por los expertos que han colaborado en su organización. El miércoles 26 de junio será el turno de  Javier Soto Madrazo y Raquel Esteban Vega; el martes 3 de julio Isabel Mellén, Ander Gondra y Gorka López de Munain; y el martes 10 de julio Carlos Ortiz de Urbina. Igualmente, se va a editar una publicación con la colección fotográfica completa y unos textos que la contextualizan y la analizan de forma pormenorizada.

“El románico revelado. La colección fotográfica de Federico Baraibar y Lorenzo Elorza” se podrá visitar en la sede de la Fundación Sancho el Sabio (Portal de Betoño 23, Vitoria-Gasteiz) de lunes a jueves de 9 a 13:30 y de 15 a 18 horas y los viernes de 8 a 15 horas.

“ Manuel Larramendiren lorratza”

Sancho el Sabio aldizkariaren ale berezi bat

Los trabajos agrupados en el volumen monográfico Manuel Larramendiren lorratza / La estela de Manuel de Larramendi son fruto, en primer lugar, de una jornada con título similar que se celebró en el campus de Bilbao de la Universidad de Deusto el 6 de julio de 2017, organizada por el Instituto de Estudios Vascos / Euskal Gaien Institutua de la misma universidad y patrocinada por Bizkaiko Foru Aldundia / Diputación Foral de Bizkaia. Esta jornada contó con la participación de un grupo de profesores-investigadores de las Facultades de Ciencias Sociales y Humanas y de Derecho de la Universidad de Deusto, y con la de Bakarne Altonaga, investigadora de la Universidad del País Vasco, quien aceptó gentilmente la invitación para compartir con nosotros su innovadora línea de investigación sobre el asunto. Y en segundo lugar también son fruto de los requisitos de excelencia académica y editorial de la revista Sancho el Sabio, que ha tenido a bien acoger en sus páginas la mayor parte de esos textos tras haberlos sometido a sus rigurosos criterios de evaluación y edición.

Los estudios reunidos en este volumen pueden leerse de maneras diversas. Quien siga el modo en que vienen ordenados encontrará dos grandes bloques que obedecen simultáneamente a dos criterios, uno lingüístico y otro más o menos temático. En el segundo bloque figuran los estudios redactados en castellano que, a su vez, están dedicados a la historia política, ya sea en el modo en que trasluce en la obra del propio Larramendi, ya sea en referencia a la evolución de la foralidad vasca, que siempre ha encontrado en Larramendi a un referente ineludible (sarrera jarraitzen irakurtzea).

Monográfico: “ La estela de Manuel de Larramendi”

“Gerra Zibilak Euskal Herrian. Historia eta memoria”

Sancho el Sabio aldizkariaren ale berezi bat

“La Guerra Civil de 1936 constituye uno de los grandes temas de la historiografía española, y sobre ella existe una producción científica ya inmensa e inabarcable. Sin embargo, en el País Vasco continúa siendo una temática que reclama mayor profundización, y más obras de investigación de calidad. Desde 1987 hasta la actualidad han sido escasos los encuentros científicos que se han celebrado para exponer los avances en la investigación. A la vista de ello, en mayo de 2017, año del 80 aniversario del bombardeo de Gernika, el Grupo de Investigación de la Universidad del País Vasco El nacionalismo vasco en perspectiva comparada, en colaboración con la Fundación Sancho el Sabio de Vitoria y la Facultad de Letras de la Universidad del País Vasco, decidió organizar un congreso pluridisciplinar sobre el tema, dirigido por quienes firmamos este texto, bajo el título La Guerra Civil en el País Vasco. Historia y memoria. Su objetivo fue doble: contribuir a dar a conocer lo que se está investigando actualmente sobre el tema y ofrecer un foro de debate y reflexión que sirviera de estímulo para nuevos estudios sobre la Guerra Civil.

La publicación de este número monográfico de la revista Sancho el Sabio deriva de la celebración de tal congreso. No se trata –es preciso aclararlo– de una edición de sus actas, sino de una selección de estudios derivados casi en su totalidad de las comunicaciones presentadas en él, y representativa de las nuevas temáticas y perspectivas allí mostradas.”/ Coro Rubio Pobes, Virginia López de Maturana Diéguez

“Gerra Zibilak Euskal Herrian. Historia eta memoria”. Monografikoa

Liburuaren Eguna

Vital Fundazioaren Sancho el Sabio Fundazioak hainbat jarduera antolatu ditu datorren astean Liburuaren Eguna ospatzeko. Apirilaren 23tik 27ra bitartean bisita gidatuak egingo ditu bere egoitzan, oroitzapenaren tailer bat eta zinema dokumentalaren hainbat saio.

Liburuaren Eguna dela eta prestatu den programazioa astelehenean hasiko da, 11:00etan, Fundazioaren egoitzari, Betoñuko Atariaren 23an,  egingo zaion bisitaldi gidatu baten eskutik. Han, interesatuek, dokumentazio-zentro horretan egiten den lana deskubritu ahal izango dute, baita dituen fondoak ere. Eraikin osoa erakutsiko da, sarbidea orain estalita dagoen antzinako klaustrotik duen antzinako kapera baten inguruan egindako beirazko eraikuntza ederra. Bertaratzen direnek eraikin osoa ikusiko dute, arreta berezia eskainiko diete dokumentazio biltegiei eta lan-eremuari. Bisitaldi hori egunero errepikatuko da, 23a eta 27a bitartean, ordu berean.

Astelehenean, hilak 23, goizeko 11:00etan “Zer gertatu zen jaio zinen egunean?” Oroitzapenaren Tailerra antolatu da. Ekimen horren helburua bisitariek, Fundazioaren fondoetan, eurei buruz ikertu dezatela da. Euren abizenei buruz ikertu dezakete, jaio ziren eguneko egunkaria berreskuratu edo Vitoria-Gasteizko kaleei buruzko xehetasunak arakatu, beste kontu batzuen artean. Tailerra dohainik da, baina, parte hartzeko, beharrezkoa da 945 253 932 telefonoan izena ematea.

Era berean, 24, 25 eta 26an film edo dokumental bat ikusteko aukera izango da, “Zinema-aretora goaz” ekimenari esker. Apirilaren 24an “50 urte trenico barik” emango da, Gasteiz eta Lizarra ferrokarril Vasco-Navarroaren bitartez lotzen zituen trenbideari buruzko dokumentala. Dokumental hori ikusgai izan zen, Vital Fundazioa aretoan, trenari buruz antolatu zen erakusketan. Une hartan interes handia piztu zuenez, eta jende asko ikusi barik geratu zenez, berriz emango da.

Apirilaren 24an, asteazkena, ‘Igande goiza’ filmaren txanda izango da. Gasteizko Aurrezki Kutxak sustatutako film horretan, 1966an hiria nolakoa zen erakusten da. Ziklo hori ostegunean, hilaren 26an, amaituko da, ‘Araba, Gasteiz eta bere Aurrezki Kutxa’ dokumentalaren eskutik. Dokumental horrek probintzia eta bere jardueraren irudiak erakusten ditu 1957an. Emanaldi guztiak hasiko dira 16:00etan, Sancho el Sabio Fundazioaren egoitzan eta sarrera dohain izango da.

Jarduerak

  • Apirilak 23tik 27ra: Bisitaldi gidatuak. Bisitaldi gidatuak gure lanak eta funtsak ezagutzeko. 11:00etan
  • Apirilak 23: Oroimen Tailera: zer gertatu zen jaio zinen egunean… 11:00etan (Aurrez apuntatu behar da)
    • Zure izenaren esanahia
    • Nolakoa zen jaio eta hazi zinen kalea?
    • Aurkitu itzazu, hiru pertsonaia, zurekin jaioteguna partekatzen dutenak
    • Eta abar
  • Apirilak 24tik 26ra: Zinemara goaz... 16:00etan
    • Apirilak 24: “50 años sin el TRENICO”
    • Apirilak 25: “Mañana de domingo”
    • Apirilak 26:  “Álava, Vitoria (…): un documental de la vida alavesa”

Programación Día del Libro

 

“Vidas cruzadas: Prieto y Aguirre. Los padres fundadores de Euskadi”, José Luis de la Granjak eta Luis Sala Gonzálezek egina

Sancho el Sabio Fundazioak antolatu du aurkezpen-ekitaldia

Vital Fundazioaren Luis de Ajuria Aretoan egingo da, ostegunean, ‘Vidas cruzadas: Prieto y Aguirre. Los padres fundadores de Euskadi’ lanaren aurkezpena, José Luis de la Granja eta Luis Sala González UPV/EHUko historialarien liburua. Lan horretan Euskadiko historiako lider eztabaidaezin biren ibilbide politikoa aztertu dute.

 

Egileek Euskal Herriko buruzagi bien eta irudikatu zituzten kultura politikoen azterketa konparatua burutu dute liburuan: euskal nazionalismoa, Agirre lider karismatikoa izan zuena, eta euskal eta espainiar sozialismoa, adierazgarri gorenetako bat Prieto izan zuena. Bien biografia politikoak alderatzeko ariketa eginda, 1931n Bigarren Errepublika ezarri zenetik euren bizitzen amaierara arte jarraituta, eta garaiko dokumentu garrantzitsuak eta euren posta-truke joria argitaratuta, liburuan islatuta geratu den ikerketa lan handia egin dute historialari biek.

Indalecio Prieto (1883-1962) eta Jose Antonio Agirre (1904-1960), hurrenez hurren, euskal sozialismoaren eta nazionalismoaren lider nagusi biak izateaz gain, XX. mendeko Euskadiko politiko esanguratsuenak ere izan ziren eta autogobernua lor zedin laguntza erabakigarria eman zuten. Euren bizitzak etengabe gurutzatu ziren hiru hamarkadatan zehar: 1931ko apirilaren 14an Bigarren Errepublikaren etorreratik, erbestean hil ziren arte. Denbora horretan, Errepublikan eta Bigarren Mundu Gerran elkarren aurka izatetik, Gerra Zibilean eta munduko gerraren ostean aliatuak izatera igaro ziren, frankismoaren aurka. Ez zuten lortu Francoren diktadura erorarazteko zuten helburu komuna eta, horregatik, Espainiatik kanpo hil ziren pare bat urte eskaseko aldeaz.

José Luis de la Granja Sainz Historia Garaikideko UPV/EHUko historia katedradunak, euskal nazionalismoaren, errepublikaren eta Gerra Zibilaren historian ardaztu du bere ikerketa, eta bien bitartean, Luis Sala González Historia Garaikideko doktoreak, XX. mendeko Espainiako sozialismoaren historiara eta Indalecio Prietoren figurara bideratu ditu bere lan-lerroak. Ikerketa bi horian batuketaren emaitza izan da liburua, Euskadiko ‘aita fundatzaileen’ bizitzak uztartzen dituen lana.

Aurkezpena datorren ostegunean izango da, Vital Fundazioaren Luis de Ajuria Aretoan (Alaba Jenerala 7, Vitoria-Gasteiz), 19:00etan. Ekitaldia dohainik da eta eserlekuak bete arte izango da sartzeko aukera. Sancho el Sabio Fundazioak antolatu du ekitaldia eta liburuaren egileez gain, Santiago de Pablo eta Antonio Rivera UPV/EHUko Historia Garaikideko katedradunek ere hartuko dute parte. Jesús Zubiaga Sancho el Sabio Fundazioaren zuzendaria arituko da aurkezle lanetan.

Euskal Liburutegi Digitala

Eusko Jaurlaritzako Kultura eta Hizkuntza Politika Sailak eta Vital Fundazioaren Sancho el Sabio Fundazioak lankidetza hitzarmena sinatu dute gaur, etorkizuneko Euskal Liburutegi Nazional Digitalaren oinarriak ezartzeko helburuz. Bingen Zupiria sailburuak eta Jon Urresti Vital Fundazioaren presidenteak sinatu dute lehendabiziko oinarrizko euskal liburutegi garaikide digitala ezartzea ahalbidetuko duen hitzarmen hori, eta XX. eta XXI. mendeko 3.000 liburu digital inguru izango ditu. Hasierako egitasmo hau izango da etorkizuneko Euskal Liburutegi Nazional Digitala garatzeko oinarria, historian zeharreko hainbat kultura-arlotako euskal egileen lanak bilduko dituen asmo handiagoko egitasmoa.

Gaur, Sancho el Sabio Fundazioaren egoitzan, Vitoria-Gasteizen, sinatu den hitzarmena alderdi biek Euskal Liburutegi Digitalaren sorreran aurrera egiteko duten asmotik dator. Liburutegi horrek digitalizazioaren aldeko apustuan sakonduko du, kasu honetan, euskal argitalpenetarako sarbidea errazteko aukera baita. ‘eLiburutegia’ liburutegi digitalak, Estatuko garrantzitsuenak, gaur egun euskal herritarrei  mundu osoko egileen 16.000 titulu kontsultatzea ahalbidetzen badie (horietako asko Euskadikoak), euskaraz argitaratutako edo hizkuntza horretara itzulitako lanetan ardaztea da Euskal Liburutegi Nazional Digitalaren helburua, baita euskal egileek edo argitaletxeek argitaratutako lan guztietan ere.

“Gaur egun, liburutegi batek ez du zertan gune fisikoa izan, hau da, zenbait zerbitzu digital kontsultatzea ahalbidetzen duen plataforma izan daiteke. Euskal Liburutegi Nazional  Digitalaren ideia kontzeptu horretatik abiatu da, historian zeharreko euskal egileen lana eta pentsaera biltzeko bokazioz. Sancho el Sabio Fundazioarekin egin den akordio horrek ekimen horri garai hurbilenetik, XX. eta XXI. mendeetatik, hasita heltzea ahalbidetzen digu, liburuen edizioaren arloan ardaztuta; hala ere, Euskal Liburutegi Nazionalaren proiektua haratago doa eta ikus-entzunezko, margolaritzako edo musikagintzako ekoizpena ere bildu nahi dugu, eta denboran atzerago joan”, adierazi du Bingen Zupiria sailburuak.

Bere aldetik, Vital Fundazioaren presidentearen hitzetan,  “egungo proiektua da, egungo funtsak dituena eta euskal literatura-lan garaikiderako sarbide askea emateko planteatua. Euskal Liburutegi Nazional Digitala literatura-lan esanguratsuenen edizio digitaletarako sarbidea izango da, eta horien artean, saiakera, haur-literatura, gazte-literatura, komikiak, eta egile garaikideena ere”. “Sancho el Sabio Fundazioarentzat, dokumentu-funtsen digitalizazioan aitzindaria den aldetik, hitzarmen honek beste aurrerapauso bat egitea dakar, egungo literatura ekoizpena sarbide askean hedatzea ahalbidetuko duen urratsa, hain zuen ere, egile, edizio eta hedapen eskubideak errespetatuz. Eskura dauden edukiak handituz eta egungo irakurleen interesetara egokituz”, erantsi du Urrestik.

Joxean Muñoz Kultura sailburuordea, eta Jesús Zubiaga Sancho el Sabio Fundazioaren zuzendaria ere izan dira hitzarmen honen aurkezpenean. Muñozek lankidetza horren garrantzia azpimarratu du, “asmo handikoa eta Euskadirako beharrezkoa” den egitasmoaren sorrerari begira. “Euskadirako Liburutegi Digital egitasmo partekatua bultzatzea da gure helburua, eta kultura arloko funtsezko eragileekin egin nahi dugu, Sancho el Sabio Fundazioarekin, kasurako. Lehendabiziko urrats honek, Liburutegi horren sustapenari begira, egin nahi dugun ibilbidea nolakoa izango den islatzen du”, erantsi du Joxean Muñozek.

Jesús Zubiaga Sancho el Sabio Fundazioaren zuzendariak ildo beretik adierazi duenez, “azken hamabost urte hauetan, Eusko Jaurlaritza eta Sancho el Sabio Fundazioaren arteko harremana etengabea izan da. Fundazioak bateratze lanetan lagundu du eta, legealdiz legealdi, Jaurlaritza buru izan duten batzorde eta kontsultetan. Funts digitalizatuak, Euskal Bibliografia Ondareko 3.000 tituluz Eusko Jaurlaritzan dagoen web bat, Eusko Lege Biltzarreko Liburutegiko funts digitalizatuak edo Liburuklik egitasmoa dira Sancho el Sabio Fundazioak Esko Jaurlaritzak bibliografia-ondarearen hedapenari buruz proposatutako egitasmo guztietan parte hartzeko gogoaren adibideak”.

Hitzarmena

Egitasmo hau behin betiko bultzatzeko helburu horretatik abiatuta, Eusko Jaurlaritza eta Sancho el Sabio Fundazioaren artean sinatutako hitzarmenak honako xede hauek jaso ditu:

  • Euskal bibliografia-ondarea biltzea eta gordetzea bilduma eskuragarri batean.
  • Horretarako sarbidea ahalik eta gehien erraztea, bere edukiaren lineako hedapenaren bitartez.
  • Egungo euskal gizartean kultura interes handiena pizten duen edukirako sarbideari lehentasuna ematea, bai egile-eskubidetik aske dagoen edukira, bai egile-eskubideen mende dagoen edukira.
  • Euskaraz egindako argitalpenen hedapenaren alde egitea, ikus daitezela erraztuz, euskal edizioaren eskaintza orekatua eta kalitatekoa lortzeko helburuz, Euskadiko hizkuntza ofizial bietan.
  • Eskaintza orekatua, aberatsa eta askotarikoa sustatzea, egoki ordezkaturik izan daitezen emakumeek idatzitako lanak, literatura-genero guztiak izan daitezen eta irakurleen adin-segmentu guztiei erantzuna eman dakien.

Oinarri hauek oinarrizko liburutegi garaikide hori sortzea ahalbide dezatela da helburua, gutxienez, XX. eta XXI. mendeetako 3.000 lanez osatua, euskaraz argitaratuak edo gaztelaniaz editatuak Euskal Autonomia Erkidegoan. Euskal Liburutegi Digitalaren abiapuntu den katalogo horren eraketari dagokionez, honako irizpide hauek hartuko dira aintzat:

  • eta XXI. mendeetako euskal kultura garaikideko idatzizko lan garrantzitsuenen bilduma aukeratuko da, arlo horretako zenbait adituren iritzia aintzat hartuta.
  • Oinarrizko euskal liburutegi digital garaikideak domeinu publikoan dauden lanak hartuko ditu barne edo egile-eskubideak indarrean dituztenak.
  • Euskaraz eta gaztelaniaz idatzitako lanak aukeratuko dira, hartara, eskaintza orekatua eta kalitatekoa eratu dadin hizkuntza bietan.
  • Aukeraketan aintzat hartuko da emakumeek idatzitako lanen ordezkaritza egokia egon dadila. Era berean, bertan egon beharko dute literatura-genero guztiek, baita haurrentzako, gazteentzako eta nagusientzako lanek ere.

Aukeratutako lanak, behar bezala maketatuta, liburu digital edo e-book euskarrian argitaratuko dira. Gainera, euskal herritarrek e-bookak errazago eskura ditzaten, aipatutako liburu digital horiei buruz sortzen diren metadatuek euren kokapena Internet bilatzaileetan errazago aurkitzea ahalbidetzen duten protokoloak erabiliko dituztela  jaso du hitzarmenak.

Egile-eskubideak indarrean dituzten lanen lizentzien kudeaketari dagokionez, Egile-eskubideak indarrean dituzten aukeratutako lanen, gutxienez, bost lizentzia erosiko direla zehaztu du hitzarmenak. Argitaletxe bakoitzak bere kargu hartuko du aukeratutako lanen digitalizazioa eta Eusko Jaurlaritzari artxibo digitalaren kopia bat ematea, gorde dezan, besterik ez.

Gaur aurkeztu den hitzarmenak urte biko iraupena izango du, eta alderdien arteko adostasunez luza liteke. Eusko Jaurlaritzak, urteko, 100.000 euroko ekarpena egingo du, gutxienez, eta lanen aukeraketa prozesutik eratorritako gastuak ere bere gain hartuko ditu. Sancho el Sabio Fundazioak, urteko, 100.000 euroko ekarpena egingo du, gehienez, aukeratutako jabetza publikoko lanen digitalizazio lanak finantzatzeko helburuz, formatu bihurgarrian digitalizatuta ez badaude. Gainera, erakunde bien ekarpenaz, aukeratutako lanen lizentzien erosketa ere ordaindu beharko da.

Mariano Arsuagaren “Lorategiak airean/Jardines en el aire” erakusketa

Vital Fundazioaren Sancho el Sabio Fundazioan, gaurtik aurrera, “Lorategiak airean/ Jardines en el aire”, Mariano Arsuaga artista gipuzkoarraren hogeita hamar lan inguru ibiltzen dituen erakusketa. Lan horien bitartez Arsuagaren lan artistikoaren ikuskera antzeman daiteke. Maiatzaren 31ra arte izango da ikusgai.

“Lorategiak airean/ Jardines en el aire” elkarren osagarri diren hiru erakusketa biltzen dituen proposamen baten atala da. Lehenengoa joan den udazkenean egin zen, Donostiako Koldo Mitxelena Kulturunearen Ganbaran; bigarrena, negu honetan aurkeztu zen Iruñeko gotorlekuko Mistoen Pabilioian; eta hirugarren hau, orain etorri dena Sancho el Sabio Fundaziora. Hirurek partekatzen dute elkartzen dituen katalogo-artxibategia.

Arabako hiriburuan Arsuagaren hogeita hamar lan inguru daude ikusgai, material eta teknika anitzetakoak. Inprimatuta dagoen sarrera-panel batek ematen die bidea beste lau ohol-taulari. Lau horietan funtsean 2017. urteari dagozkion lan-egunkarien daude, erakusketa hauen prestaketara emanak. Egunkarietako orri horietan irakurketak, aipuak, margolariei buruzko erreferentziak, marrazketak, argazkiak eta bestelako testuak jasotzen dira, eta Arsuaga hortik elikatzen da bizitza pinturaren bitartez islatzeko.

Gainera, blok handi bi ere badaude, egunak erregistratzeko beste modu baten adibideak, eta bidaia-koaderno batzuk ere bai. Artisau-paperezko zazpi koaderno margotuta, data jarrita eta paraleloan doazenak, egunez egun, margotzen dituen koadro sailekin, Donostian aurkeztutako erakusketako maketa, bi edizio serigrafiatu propioak eta edizio litografiko kolektiboa, Artelekuk argitaratua, bere lankidetza izan duen Iñigo Royoren argazki-edizioa eta erakusketa horietarako editatu den katalogoa bera.

Erakusketa osatzeko lau margo-lan akrilikok eta plastikozko errafia lau biribilki daude erakusketa eremuetako lurrean zabalduta. Era berean, marrazkien, egunkarietako orrien eta azken hau baino lehen egin diren erakusketa bien hautaketa bati dagozkien 190 argazki ikusiko dira pantaila batean.

Egilea, Mariano Arsuaga, Irunen jaio zen 1954an eta 8 urte zuenetik bizi da Tolosan. Arkitektura ikasi zuen 1971 eta 1975 artean eta karrera amaitzean erabaki zuen margolaritzan aritzea. Bakarkako hogei erakusketa baino gehiago egin ditu eta talde-erakusketa ugari, eta bere lanak hainbat bildumatan daude, nola pribatuetan hala publikoetan. Erakusketa honen eskutik, dio artistak, “nire lanaren hainbat ikuspegi aztertzen ditut, margolaritzaren asmo sorta osoa harten dutenak barne: hausnarketa, kolorearen eragin sentibera, bere oinarrian dauden gako intelektualak”.

Jesús Zubiaga Sancho el Sabio Fundazioaren zuzendariaren iritziz, Mariano Arsuaga Fundazioaren fondo grafikoetan presente dago, bere hainbat lanen aleen bidez, esaterako, “Lau urtaroak” eta “Lau aldiz elurra”, baita beste artista batzuekin lankidetzan egin dituen beste lan batzuetan ere, esate baterako, Iñigo Royorekin egindakoetan. “Artista grafikoen lanek dokumentazio-zentro baten bildumaren atal izan daitezkeela erakusten duten adibideak dira, euren ikuskera artistikoari  uko egin gabe liburu forma hartzen duten lanak dira” azaldu du.

Sancho el Sabio Fundaziorako interesgarria den Mariano Arsuagaren beste alderdi bat “bere lan artistikoaren ikuskera da. Lan bakoitzaren atzean sortze prozesuaren artxibo dokumental bat dago: bizitza-egunkaria, sortzailea, prestatzailea… argazkiak, errekorteak, irakurgaiak, bizipenak edo bozetoak dituena, eta Fundazioak artxibo pertsonalak ezagutarazteko duen eginkizunarekin bat datos” erantsi du. Beraz, horregatik hartu du parte Fundazioak erakusketa ziklo horretan, “gutxitan gozatu baitaiteke arte lanaz eta bere sortze prozesuaz aldi berean”.

“Lorategiak airean/ Jardineros en el aire” maiatzaren 31an arte izango da ikusgai, astelehenetik ostegunera, 9:00etatik 13:30era eta 15:00etatik 18:00etara eta ostiraletan 8:00etatik 15:00etara, Sancho el Sabio Fundazioaren egoitzan (Betoñuko Ataria, 23). Jaiegunei eta ordutegi bereziei buruzko informazio gehiago eta taldeetarako bisita gidatuak eskatzeko telefonoa: 945 25 39 32