Sancho el Sabio Fundazioak Unibertsitate Lehiaketa 2022 abiarazi du

  • Master eta Doktorego unibertsitate-ikasleentzat da eta euskal gaiei buruzkoa izan beharko du, edozein arlotan: kultura, zientzia, historia, geografia, literatura edo artea
  • Lana egiteko beharrezkoa da Fundazioren fondoak kontsultatzea, atalen batean behintza

Vital Fundazioaren Sancho el Sabio Fundazioak Unibertsitate Lehiaketa 2022 abiarazi du, Master eta Doktorego unibertsitate-ikasleentzako hitzordua, euskal gaiei buruzko ikerketa eta Fundazioaren beraren fondoen erabilera sustatzea helburu duena. Ekainaren 31 baino lehen entregatu beharko dira lanak eta partaideek 1.000 euroko saria lor dezakete.

Deialdi honek 1998tik etengabe burutu den Sancho el Sabio Ikerketarako Unibertsitate Lehiaketan du jatorria eta aurten hainbat berrikuntza dakartza. Master eta Doktorego programetan matrikulatuta dauden unibertsitate ikasle guztiek dute parte hartzeko aukera. Ikerketa lan orijinalak eta argitaratu gabeak aurkeztu beharko dituzte, euskal gaiei buruzkoak, edozein arlotan edo eremutan (kultura, zientziak, geografia, hizkuntza, literatura, artea, e.a.) eta gazteleraz, euskaraz edo frantsesez idatziak izan daitezke.

Unibertsitarioen artean ikerketa sustatzeaz gain, Sancho el Sabio Fundazioaren dokumentu-fondoak, fondo bibliografikoak, hemerografikoak edo beste edozein motatakoak erabili daitezela sustatzea du helburu lehiaketa horrek, hortaz, parte hartzeko ezinbestekoa da fondo horiek kontsultatu izana, atalen batean behintzat. Era berean, egilea ikasle duen zentroko irakasle batek bermatuak izan beharko dute. Lehiaketaren oinarriak interesa duen edozeinen eskura daude Sancho el Sabio Fundazioan (Betoñuko Atea, 23) edo azken deialdiaren oinarrietan . Proiektuak egoitza horretan bertan entregatu beharko dira, eskura, postaz edo beste edozein baliabidez, 2022ko ekainaren 30ko 13:30ak baino lehen.

Epaimahaiaren epaia uztailaren emango da ezagutzera eta 1.000 euroko sari bat emango da. Era berean, Fundazioaren aldizkarian argitaratuko da.

Sancho el Sabio Fundazioak, dokumentazio zentro garrantzitsuenetako bat euskal kulturari dagokionez, historian eta aniztasun ideologikoan zeharreko Euskal Herriaren memoria bibliografikoa eta dokumentala gordetzen du. 1964tik aurrera, balio handiko fondo dokumentala dauka bere liburutegiak. Fondo horretan monografiak, aldizkako argitalpenak, argazkiak, eskuizkribuak, mapak edo familia dokumentazioa aurki daiteke, eta ondare aberastasun esanguratsu horrek euskal kulturari buruzko ikerketarako derrigorrezko erreferente bilakatu du. Gainera, kontsulta erabat informatizatuta dago.

921 Hondamendi baten oihartzunak

Vital Fundazioa erakusketa-zentroan ikusgai Sancho el Sabio Fundazioak antolatutako ‘1921, hondamendi baten oihartzunak’ erakusketa. Bertan, Espainiak eta Frantziak partekatutako protektoratu bihurtu zenean Marokon gertatutakoei buruzko argazki argitaragabeak ikusi ahal izango dira. Erakusketa urtarrilaren 9ra arte egongo da ikusgai.

1921eko uztailaren 22ko gauean zurrumurru oso larriak iritsi ziren Gasteizera Marokoko Espainiako protektoratutik. Hurrengo egunean, mila kilometrora gertatutakoari buruzko lehen informazioak argitaratu zituen prentsak. Melillako tropek porrot odoltsua jasan zuten Abd el-Krim buru zuten riftarren kontra. Gertaera haiek ‘Annualeko hondamendia’ izenaz ezagutuko ziren, eta eragin handia izan zuten garaiko gizartean. Arabako biztanleek antsietate handiz jaso zituzten albiste horiek, Ipar Afrikako hirian soldaduska egiten ari ziren mutilen egoeraz kezkatuta, galdutako eremua berreskuratzeko xedearekin Gasteizko goarnizioko unitateak harantz abiatzen ari zirela ikusten zuten bitartean. Soldadu batzuek argazki-kamera txikiak eraman zituzten Afrikako lurretako egonaldia dokumentatzeko. Erakusketa honetan beren esperientzia islatzen duten hainbat irudi ditugu ikusgai.

 ‘1921, hondamendi baten oihartzunak’ German Ruiz historialariak eta Jabi Sotok Artearen historialariak komisariatu dute. Jabi Sotok protektoratuan egon ziren eta Vitoria-Gasteizen kuarteleratutako soldaduek egindako irudiak aurkitu zituen. Lurraldeko dokumentu-artxibo garrantzitsuenak dituen Sancho el Sabio Fundaziotik lortutako dokumentuez hornitu da erakusketa, baita Arabako Armagintza Museoko piezez eta partikularrek lagatako obrez ere. Bertan, bere eduki bisual esanguratsua nabarmentzen da, argazkiak kontu handiz tratatu dira eta gaur egungo diseinu erakargarria du.

Erakusketak 100 urte bete dituen gertakari historiko bat du narrazio-ardatz, garai hartako Arabako gizartean eragina izan zuena: Annualeko hondamendia. Gertakariak 1921eko uztailean jazo ziren, garai hartan protektoratu espainiarra zen Marokon, “Erabaki txar batzuengatik, Espainiako armadak porrot nabarmena eta dramatikoa jasan zuenean gatazka zabalago baten esparruan ulertu behar den batailan, hau da, Frantziarekin akordioa sinatzean, Maroko bi potentzien protektoratu partekatua bihurtu zenean”, antolatzaileen esanetan.

Jabi Sotok Arabako Lurralde Historikoko Artxiboan aurkitu zituen argazki argitaragabeen bidez antolatu da erakusketa. Argazki horietan Gipuzkoako 53. erregimentuko soldaduen egunerokoa ikus daiteke, garai hartan Vitoria-Gasteizen kuarteleratua, eta protektoratuaren inguruan hainbat aldiz destinatua izan zena. Bertan zen soldaduetako batek ateratako irudietan, tropek jarrera informala erakusten dute, “Nahiko prekarioa zen kanpaleku batean bizitzekoa”.

Ikusgai dauden irudien artean, Vitoria-Gasteizko Udal Artxiboko Alfaro Funtsaren argazki sorta bat ere ikus daiteke. Heraclio Alfaro Naipes Fournier-en sortzailearen biloba zen Tomás Alfarok Marokoko kanpainan parte hartu zuen 1921 eta 1922 artean. Argazkilari afizionatua zenez, Afrikan egindako egonaldia dokumentatu zuen. Argazki ugari egin zituen, gutxi ikusiak, eta Arabako Artxibo Zerbitzuan gordetzen diren argazkien osagarri bikainak.

Era berean, Germán Ruiz Llanos historialari eta gaian adituak garai hartako Arabako hiriburura eramango gaitu, Sancho el Sabio Fundazioaren artxiboan gordetako dokumentu sorta baten bidez. Dokumentu horien artean, prentsako azalak eta artikuluak nabarmentzen dira. Horien bidez, Annualeko Hondamendiak herritarrengan izan zuen eragina egiazta daiteke, Marokoko eremuan izandako ekintza militar eta politikoen aldeko eta kontrako iritzien bitartez.

Erakusketa osatzeko garai hartako zenbait pieza daude, hala nola gerrako egonaldian edozein soldaduk bere bagajean sartu ahal izan zituen kameren antzekoak eta Jordi Bru argazkilariak sortutako formatu handiko obra garaikidea daude, birsortze historikoko argazkigintzan espezializatua, eta bisitariak 1921eko hilabete dramatiko haietan izandako une erabakigarrietako batean murgiltzen dituena.

‘1921, hondamendi baten oihartzunak’ erakusketa gaur hasi eta urtarrilaren 9ra arte egongo da ikusgai Vital Fundazioa erakusketa-zentroan (Posta kalea 13-15, Vitoria-Gasteiz). Asteartetik larunbatera 18:00etatik 20:30era izango da zabalik, eta igande eta jaiegunetan 12:00etatik 14:00etara eta 18:00etatik 20:30era. Sarrera librea da.

La familia Gaytán de Ayala deposita en la Fundación Sancho el Sabio los archivos Barroeta y Plaza

La Fundación Sancho el Sabio ha recibido en depósito por parte de la familia Gaytán de Ayala los archivos familiares Barroeta y Plaza. Ambos archivos se refieren a Markina. A partir de ahora comienza un proceso de restauración, en caso de ser necesario, ordenación, catalogación y digitalización para su consulta en la web.

El archivo Plaza, con el que ya se ha comenzado el trabajo de ordenación y catalogación, lo componen 289 documentos. Fundamentalmente, la documentación es sobre la pertenencia de la casa de Plaza y sus dos ferrerías, ambas en Markina, que eran en un principio propiedad de los Plaza, pero que acaban siendo de los Gaytán de Ayala y del Marqués de Santo Domingo de Ibarra.

El documento más antiguo, del 13 de octubre de 1.474 en Gernika, son unas sentencias contra Gonzalo de Ugarte y consorte y Gonzalo Ibáñez de Ugarte, padre del anterior, y sus hijos por el robo y quema de la casa de Barroeta, perteneciente a Martín Ruiz de Barroeta, condenando al primero a muerte y a los segundos al pago de la citada casa, a la destitución de sus cargos y al destierro por un año. El más actual, es un libro en italiano de 1933 titulado “Domus Caietana Il Cinquecento” sobre la historia de la familia Caetani en el siglo XVI.

El archivo Barroeta, por el momento inventariado, lo componen 8.105 documentos. Gran parte son testamentos y documentación referida a Markina y su merindad.

La Fundación Sancho el Sabio inició ya en 1993 la digitalización de su patrimonio bibliográfico para favorecer tanto su consulta como preservar su conservación. El proyecto se extendió a archivos privados familiares del País Vasco, mediante convenios innovadores firmados con sus propietarios.  Los documentos se depositan en la sede de la Fundación para su organización y digitalización. De esta forma, fondos fuera de los sistemas públicos y de difícil acceso a la investigación, pueden ser consultados en la web de la Fundación.

El proyecto lleva establecidos trece convenios, algunos aún en proceso. El ámbito geográfico principal de estos archivos se sitúa en el País Vasco, junto con Navarra y La Rioja.

Lehendakariak “Basques in California” erakusketa inauguratu du Sancho el Sabio Fundazioan

Iñigo Urkullu Gasteizen izan da Euskal Diasporaren Eguna ospatzeko egin den ekitaldian. Ekitaldia streaming bidez eman da kanpoko euskal gizatalde guztientzat, eta bertan izan dira Eusko Legebiltzarreko lehendakari Bakartxo Tejeria, Arabako diputatu nagusi Ramiro González eta Jon Urresti eta Axier Urresti Vital Fundazioen presidentea eta zuzendari exekutiboa.

Ekitaldi instituzionalaren aurretik, Lehendakariak Gasteizko Sancho el Sabio Fundazioan “Basques in California” erakusketa inauguratu du. Bertan, Boiseko (Idaho) Euskal Museotik datozen objektuekin azalpen-panelak eta beira-arasak biltzen dira. Erakusketa Sancho el Sabio Fundazioaren funtsekin osatzen da. Fundazio hori euskal kulturaren dokumentazio-zentrorik handiena da, eta Arabak Kalifornian duen presentzian sakontzen du.

Euskal Diasporaren Eguna ospatzeko (“eskaera historikoa”), munduko 14 herrialdetako gizarte-sareen bidez antolatutako berrogeita hamar bat ekitaldi eta ekimenetako bat izan dira Gasteizen egin direnak. Lehendakariak dioenez, munduko hainbat tokitan euskal komunitateak kohesionatzen jarraitzea da helburua. “Euskaldunak gara, urrun edo hurbil, eta gure herriaren balioak zabaltzen ditugu: hurbiltasuna, konpromisoa, eskuzabaltasuna eta elkartasuna” esan du.

Jardunaldiak eta zinema-zikloa

Gainera, egun hori dela eta, irailerako eta urrirako jardunaldi-programa bat antolatu da Vital Fundazioa Kulturunean (La Paz 5ean, 1. solairuan, Dendaraban), Estatu Batuetako euskal diasporari buruz (historia, kultura…), eta zinema-ziklo bat Gasteizko UPV/EHUko Letren Fakultatean.

 

 

“Basques in California” erakusketa

Historian zehar asko izan dira Amerikako aurrerabidearen alde egin duten euskaldunak. Baita Kalifornian ere, non gaur oso garrantzitsuak diren hirietako zimenduak jarri zituzten, Santa Bárbaran, San Josén edo Santa Claran adibidez, hain zuzen ere, teknologiaren arioko munduko enpresa nagusietako batzuen egoitzak dauden tokietan.
Erakusketa honetara hurbiltzen denak euskal ekarpen hori zein izan den ikusteko aukera izango du azalpenezko panelen, garaiko dokumentazioaren, bibliografiaren eta argazkien bitartez, beste iturri historiko batzuen artean.
Erakustetaren osagarri, ponentzia batzuk emango dira adituen eskutik, eta Estatu Batuetako euskaldunei buruzko zinema-ziklo bat ere antolatuko da.

Joaquín Jiménezen familiak Sancho el Sabio Fundazioari haren artxiboak laga dizkio

Gaur 100 urte bete dira Joaquín Jiménez jaio zela, gure hiriari eta Arabako lurralde historikoari buruzko bere argitalpenengatik, hitzaldiengatik, argazkiengatik eta abarrengatik ezaguna. 2019an hil zen, eta haren seme Iñaki Jiménez Fernández de Retanak Sancho el Sabio Fundazioaren esku utzi ditu bere bizitzan bildu zituen material, artxibo, argazki, artikulu, liburu eta abar guztiak, eta gaurko data sinbolikoa aukeratu du horiek aurkezteko. Arabako herrietako ohiturei eta jaiei buruzko dokumentu multzo oso interesgarria da. Horiei esker, Fundazioaren fondoak Vitoria-Gasteiz eta Arabari buruzko gertuko ikuspegiarekin aberastu dira, XX. mendeko berrogeiko hamarkadatik aurrerakoa, hain zuzen ere.

Joaquín Jiménezek, Kintxu de Belak, bere bizitzaren zati handi bat eman zuen gure lurraldeari buruz zekien guztia irakasten, maitatzen eta ezagutarazten. Bere familiak tokiko kultura hori transmititzeko zuen nahia bete nahi izan du eta heriotza ostean bere etxean aurkitutako dokumentazio guztia entregatu du. Fondo bizia da, eta berreskuratzen doan guztia eta publikoarentzat eta ikertzaileentzat interesgarria dena gehitzen joango zaio.

Fondo horretan, prentsako ia 200 argitalpen kontsulta daitezke, non berari buruz hitz egiten den edo Arabako hainbat gairi buruz egin dizkioten elkarrizketak jasotzen dituztenak. Besteak beste, Zeledon, Estibaliz eta Gasteiz bezalako aldizkarietan egin zituen ia 300 kolaborazio ere kontsultatu ahal izango dira, baita herrietako jaietako programetan egindakoak ere, esaterako Oion, Araia, Agurain, Legutio, Bilar edo Eltziego edo beste hainbat erakundetarako egindako kolaborazioak ere bai. Norte Exprés, El Pensamiento Alavés, La Gaceta del Norte, Deia, Diario de Noticias eta El Correo egunkarietan argitaratu zituen artikuluak 150 ingurura iristen dira. Arabako txoko guztietatik eskatzen zizkiotenentzat egindako 300 idatzi baino gehiago daude.

Arabari buruz hitz egitea zen bere jarduerarik gogokoena, eta herri askotan eman zituen hitzaldien 400 nota baino gehiago gordetzen dira. Horrez gain, argitaratuta dituen 10 liburuak ere kontsulta daiteke, baita Radio Vitorian ‘Cosicas de nuestra tierra’ saioan parte hartzen zuenean erabili zituen 700 gidoietako asko ere. Saio horretan, Arabako herrietako efemeride, jai, ospakizun, errito eta tradizio guztiei buruzko informazioa helarazten zien entzuleei.

Azken finean, bere ia 5.000 diapositibari gehitzen zaien ekarpena, horietako batzuk zuri-beltzean, eta beste hainbat argazki, Arabako geografiako herri askoren iragana ezagutzeko oso baliagarriak.

“Guretzat, bere seme-alabentzat, plazer handia da egin dugun ekarpen horren bitartez lagundu ahal izatea, Joaquínek berak esango zuen bezala, Arabako probintzia hobeto ezagutzeko behar den informaziorik ez duen arabarrik egon ez dadin”, esan dute aurkezpenean.

2020ko Sancho el Sabio Vital Fundazioaren Jarduera Memoria

COVID-19ak eragindako pandemiak gure bizitzako ohitura ugari aldatu zituen eta sektore guztiei sakon eragin zien. Sancho el Sabio Vital Fundazioan ere ezohikoa izan zen. Hala ere, jarduera sozial eta kultural zaileko urte honetan, ezinbesteko jarduera izan zuen gizarteak etengabe eskatzen zituen eduki kulturalak sortu eta zabaltzeko, eta horrek euskal kulturaren ikerketa abian, artatua eta sustatua egotea eragin zuen.

Memoria honek zehatz-mehatz jasotzen du zer jarduera egin genuen 2020an, Covid-19aren pandemiak ezarri zituen murrizketak gorabehera.

 

 

“Neutralidad en pie de guerra: El País Vasco y Navarra durante la Primera Guerra Mundial” liburuaren aurkezpena

Lehen Mundu Gerran Euskal Herriaren eta Nafarroaren neutraltasuna aztertzen duen liburua aurkeztuko du Sancho el Sabio Fundazioak

  • Alejandro Pulido historialari nafar gaztearen lana da, Fundazioak 2016ko ikerketa-lehiaketan saritu zuena  

“Neutralidad en pie de guerra: El País Vasco y Navarra durante la Primera Guerra Mundial’ liburua aurkeztuko du Sancho el Sabio Fundazioak ostiral honetan. Alejandro Pulido historialari gaztearen lana da, eta Lehen Mundu Gerrak ekarri zuen eraldaketa politiko eta sozial sakona aztertzen du 404 orrialdetan. Idazterakoan, egileak Estatuko eta nazioarteko hainbat artxibotako iturri argitaratu gabeak erabili ditu, Sancho el Sabio Fundazioaren funtsak barne.

Aurkezpena 19:00etan izango da Vital Fundazioa Kulturunean (Bakea 5, Dendarabako 1. solairua, Vitoria-Gasteiz). Bertan izango dira liburuaren egilea, Alejandro Pulido Azpiroz, Leyre Arrieta, Deustuko Unibertsitateko Historia Garaikideko irakaslea, Santiago De Pablo, UPV/EHUko Historia Garaikideko katedratikoa eta Jesus Zubiaga, Sancho el Sabio Fundazioko zuzendaria.

Alejandro Pulido Azpiroz (Iruñea, 1989) Historia Garaikidean doktorea da UPV/EHUn eta XX. mendeko euskal historiari eta Europako nazionalismoei buruzko ikerketak egin ditu. Hainbat artikuluren egilea da eta 2016an Sancho el Sabio Fundazioaren ikerketa-saria jaso zuen.

‘Neutralidad en pie de guerra: El País Vasco y Navarra durante la Primera Guerra Mundial’ lanean, gerrak herrialdeen arteko harremanak nola aldatu zituen aztertu du Pulidok, nola bizkortu zuen masa gizartearen garapena eta nola eragin zien nortasun nazionalei, baita lurralde neutraletakoei ere. Euskal Herrian, euskal karlistak eta nazionalistak aliadofiloen eta germanofiloen arteko lehian inplikatu ziren, eta, aldi berean, herritar askok Alfontso XIII.aren atzerri-politikan parte hartzen zuten edo lurraldean ugaritzen ari ziren espioien, propagandisten eta desertoreen sareak elikatzen zituzten. Aldi berean, euskal nazionalismoak autonomia-eskaera bat egin zuen, Europako nazionalitateen gorakadatik bereizi ezina, urte horietan haiekin harremanetan izan baitzen. Bestela esanda, “Lehen Mundu Gerra mugarria izan zen Euskal Herriaren eta Nafarroaren historian, bertako biztanleak gerrarako prest zeuden neutralak izan baitziren, mundua betiko aldatu zuen gatazka batek eraldatu zituenak”, dio egileak.

Sancho el Sabio Fundazioak Unibertsitate Lehiaketa 2021 abiarazi du

  • Master eta Doktorego unibertsitate-ikasleentzat da eta euskal gaiei buruzkoa izan beharko du, edozein arlotan: kultura, zientzia, historia, geografia, literatura edo artea
  • Lana egiteko beharrezkoa da Fundazioren fondoak kontsultatzea, atalen batean behintza

Vital Fundazioaren Sancho el Sabio Fundazioak Unibertsitate Lehiaketa 2021 abiarazi du, Master eta Doktorego unibertsitate-ikasleentzako hitzordua, euskal gaiei buruzko ikerketa eta Fundazioaren beraren fondoen erabilera sustatzea helburu duena. Abuztuaren 31 baino lehen entregatu beharko dira lanak eta partaideek 1.000 euroko saria lor dezakete.

Deialdi honek 1998tik etengabe burutu den Sancho el Sabio Ikerketarako Unibertsitate Lehiaketan du jatorria eta aurten hainbat berrikuntza dakartza. Master eta Doktorego programetan matrikulatuta dauden unibertsitate ikasle guztiek dute parte hartzeko aukera. Ikerketa lan orijinalak eta argitaratu gabeak aurkeztu beharko dituzte, euskal gaiei buruzkoak, edozein arlotan edo eremutan (kultura, zientziak, geografia, hizkuntza, literatura, artea, e.a.) eta gazteleraz, euskaraz edo frantsesez idatziak izan daitezke.

Unibertsitarioen artean ikerketa sustatzeaz gain, Sancho el Sabio Fundazioaren dokumentu-fondoak, fondo bibliografikoak, hemerografikoak edo beste edozein motatakoak erabili daitezela sustatzea du helburu lehiaketa horrek, hortaz, parte hartzeko ezinbestekoa da fondo horiek kontsultatu izana, atalen batean behintzat. Era berean, egilea ikasle duen zentroko irakasle batek bermatuak izan beharko dute. Lehiaketaren oinarriak interesa duen edozeinen eskura daude Sancho el Sabio Fundazioan (Betoñuko Atea, 23) edo azken deialdiaren oinarrietan . Proiektuak egoitza horretan bertan entregatu beharko dira, eskura, postaz edo beste edozein baliabidez, 2021ko abuztuaren 31ko 13:30ak baino lehen.

Epaimahaiaren epaia irailaen emango da ezagutzera eta 1.000 euroko sari bat emango da. Era berean, Fundazioaren aldizkarian argitaratuko da.

Sancho el Sabio Fundazioak, dokumentazio zentro garrantzitsuenetako bat euskal kulturari dagokionez, historian eta aniztasun ideologikoan zeharreko Euskal Herriaren memoria bibliografikoa eta dokumentala gordetzen du. 1964tik aurrera, balio handiko fondo dokumentala dauka bere liburutegiak. Fondo horretan monografiak, aldizkako argitalpenak, argazkiak, eskuizkribuak, mapak edo familia dokumentazioa aurki daiteke, eta ondare aberastasun esanguratsu horrek euskal kulturari buruzko ikerketarako derrigorrezko erreferente bilakatu du. Gainera, kontsulta erabat informatizatuta dago.

Gorka Aulestia Txakartegi hil da

Sancho el Sabio Fundazioak bere atsekabea adierazi nahi du Gorka Aulestia Txakartegi jaunaren heriotzaren aurrean. Joan den maiatzaren 10ean zendu zen, Gasteizen.

Sancho el Sabio Fundazioaren kolaboratzaile iraunkorra izan zen, “Sancho el Sabio. Revista de Cultura e Investigación Vasca” aldizkariaren zuzendarikidea izanik, besteak beste; horrez gain, “Euskal literatura Ameriketan (1876-1914)”, “Los Escritores: hitos de la literatura clásica euskerica”, Cuadernos “Escritores Vascos” eta “Euskal Idazleak” idazlanen egilea da, eta “Los Escritores” erakusketaren komisarioa ere izan zen.

Euskal literaturari eta bertsolaritzari buruzko obra zabal baten egilea izaki, euskal kulturak defendatzaile, dibulgatzaile eta hezitzaile handi bat galdu du. Eta Sancho el Sabio Fundazioak lagun handi bat galdu du. GOIAN BEGO