‘Mendirik Mendi. Euzko Mendigoizale Batza’ erakusketa izango da ikusgai Sancho el Sabio Fundazioan

Sancho el Sabio Fundazioan ‘Mendirik Mendi. Euzko Mendigoizale Batza’ erakusketa izango da ikusgai gaurtik aurrera. Sabino Arana Fundazioaren Euskal Abertzaletasunaren Museoak antolatutako erakusketa egin berria. Gerra Zibilaren eta diktaduraren errepresioa jasan zuen talde horretako kideak omentzea du helburu; ez dezagun ahaztu kasu askotan erbestera joan behar izan zutela. Jesús Zubiaga Sancho el Sabio Vital Fundazioko zuzendariarekin batera izan diren Mireia Zarate Sabino Arana Fundazioko presidenteak eta Aitor Miñambres Burdin Hesiaren Oroimenaren Berangoko Museoko zuzendariak aurkezpenean azaldu dutenez, “herritarrei hurbildu nahi diegun ehun urteko elkartea eta ezezagun handia”.

Erakusketak azaltzen duenez, abertzaletasunaren sorreratik, euskal gazteak Euskal Herrian galtzen ari ziren nortasun kolektiboaren ezaugarriak berreskuratzen saiatu ziren, euskara eta bertako kultura adierazpenak, besteak beste. “Mendizaletasunaren bidez, gazte horietako askok Euskadiko txoko guztiak ezagutzeko modu ezin hobea aurkitu zuten, bertako munduan eta tradizioetan murgiltzeko, eta sabindar ideala gailurrik garaienetaraino eta herrixkarik urrunenetaraino helarazteko. Horrela sortu ziren mendigoizale taldeak, ‘abertzaletasunak bultzatutako mendizaleak’ izenaz definitu zituztenak”, azaldu dute antolatzaileek.

Erakusketa 8 panelek osatzen dute, eta horiekin batera datozen testuak Aitor Miñambres Burdin Hesiaren Oroimenaren Berangoko Museoko zuzendariak egin ditu. Panel horiez gain, objektuak, dokumentuak eta argitalpenak ere badaude, baita Sancho el Sabio Vital Fundazioaren dokumentu-funts zabaletik jasotako dokumentazioa ere.

Erakusketaren egiturako protagonistak honako hauek dira: ‘Mendigoizaleak’, euren herrialdea maite duten eta euskal nortasun-kultura zabaltzen duten mendizaleak; ‘Askatasunaren eguzkia basotik irteten da’ Mendigoizale Batzari buruz, 1921ean sortua, Euskadiko Gazteriaren Federazioaren mendean eta herrialdez osatua (18 talde Bizkaikoak, 10 Gipuzkoakoak eta bat Arabakoa); ‘Gazteria martxan’, mendizale abertzaleen federazioaren jarduera kontatzen du, nagusitzat Euskadi geografikoki ezagutzea eta ariketa fisikoa egitea helburu dituena, gazteriak jarraitu beharreko ohitura osasuntsuaren eredu; ‘Itxaropen garaiak’, bere bandera San Andresko gurutze berde bat da, marko orria duen atzealde zuri baten gainean; ‘Tragediaren atarikoa’, aztoramen politiko eta sozial handiko garaia, non Espainiako oligarkiak bere pribilegioei eutsi nahi dien eta ezker iraultzaileak sozialismo erreala ezartzea duen helburu; ‘Mendigoizale bake garaian, gudari gerran’; ‘Gudari batailoiak’, Euzko Mendigoizale Batza batailoi bitan integratu zen: “Lenago il” eta “Zergaitik ez?”, Mikel Ayerdi eta Eugenio Orbegozo komandanteen agindupean, Angel Aguirreche dute buruzagi eta 1.200 mendigoizale inguru; eta ‘Klandestinitatea eta askatasuna’, Franco diktadorea hil ondoren berriro egin zen deiadar-mendietarako igoera.

Eduki hori XX. mendeko lehenengo hiru hamarkadetan kokatzen da. Sasoi hartan, mugimendua indarrez hedatu zen, une bakoitzeko koiuntura politikoak geldiarazita edo lagunduta. ‘Euzko Mendigoizale Batza’ izenpean, euskal abertzaletasunaren zutabe sendoenetako bat izateraino iritsi zen, ‘Emakume Abertzale Batza’, ‘Juventud Vasca’ edo ‘Solidaridad de Trabajadores Vascos’ taldeekin batera.

Primo de Riveraren diktadurak, Bigarren Errepublikaren etorrerak eta mugimenduaren barruan zeuden ñabardura ideologikoen arteko desberdintasunek gazte idealista horien etengabeko jarduera klandestinoa edo legezkoa markatu zuten: euskararen hedapena, kantu eta dantza tradizionalak berreskuratzea, txangoak, antzezlanak, mitinak, eta propaganda-jarduerak, beste askoren artean. Gerra Zibilean, gudarien batailoietan sartu ziren, 1936. eta 1937. urteen artean Euskadin aurrera egin zuen armada frankistari aurre egiteko. Eta porrot militarraren eta diktadura frankistaren ondoren, belaunaldi euskaltzale berriek hartu zuten oinordetzan bere jakintza, garai berrietara egokitutako moldetan.

‘Mendirik Mendi. Euzko Mendigoizale Batza’ 2024ko otsailaren 29ra arte izango da ikusgai, Sancho el Sabio Vital Fundazioaren egoitzan (Betoñuko Atea 23), astelehenetik ostegunera, 09:00etatik 13:30era eta 15:00etatik 18:00etara. Ostiraletan 08 00etatik 15:00etara.